Mag ik zijn?
Existentiële pijn als medicijn voor een wereld in nood
Waarom is deze wereld zo hard? Waarom behandelen we elkaar alsof we beter, of net minder zijn dan de ander? Waarom heb ik het gevoel dat ik hier niet thuishoor? Waarom wil ik soms uit dit leven? Waarom voel ik me waardeloos? Waarom voel ik me in dit alles zo vaak alleen?
Is hier een plaats voor mij?
Ik ontmoet steeds meer mensen die lijden. Die zichzelf, elk op hun eigen manier dit soort vragen stellen. Het soort vragen waarvan de pijn zo diep voelbaar is, dat het ongemakkelijk kan zijn om ze te horen of nog maar te lezen. Kan je je voorstellen hoe het is om ze uit te spreken? Kan je je voorstellen hoeveel moed en kracht hier net voor nodig is? Probeer maar eens. Want misschien weet je het niet, maar het is heel erg bijzonder. Deze mensen zijn heel erg bijzonder.
Ik ontmoet steeds meer mensen, zoals ik mezelf jaren terug ook pas echt durfde ontmoeten. In pijn, lijdend. Dit is existentiële pijn. Ze raakt ons diep in onze essentie, in ons bestaan. Ik, mag ik zijn? Is hier een plaats voor mij?
Existentiële pijn kan zo groot zijn, dat ze de zin van ons leven onderuit dreigt te halen. Dat ze ons doet verlangen naar een plek waar we vrij zijn, van lijden en pijn. Dat ze ons doet verlangen naar de dood. Niet omdat we daar willen zijn, maar omdat we niet meer hier willen zijn. Omdat we ophielden te geloven hier te kunnen zijn, op de manier waarnaar we diep verlangden te zijn.
Een wereld in nood
Het is een misvatting te denken dat dit enkelingen zijn, mensen die lijden. Dat het uitzonderingen zijn, waar we geen verwantschap mee voelen. Dat hun ‘anders zijn’ ons vrijstelt van diepe inleving. Door hen te negeren, of hen net beter te willen maken. Naar het beter dat wij kennen.
Existentiële pijn is van alle tijden. Het is inherent verbonden aan het mens-zijn. En toch zijn er vandaag de dag nooit meer kinderen, jongeren en volwassenen geweest die lijden. Niet omwille van hongersnood of oorlog, maar omwille van diepe minderwaardigheid en zinloosheid over het leven. Hoe geïsoleerd zij zich ook voelen, dit is alles behalve een geïsoleerd ‘probleem’.
Deze mensen, groot en klein worden omschreven als gevoelig, té gevoelig. Hen wordt verteld, vanaf piepjonge leeftijd dat ze het zo niet zullen halen in deze wereld, dat ze verpletterd zullen worden als ze zo gevoelig blijven. Kinderen moeten voorbereid worden op de harde realiteit. En we verinnerlijken deze boodschap. ‘We moeten sterker worden, dikkere huiden kweken, ons niet zoveel aantrekken van wat anderen zeggen of doen’.
Sommigen slagen erin, en worden harder. Of wat je slagen zou kunnen noemen. Steeds meer kleine en grote mensen slagen er niet in. Ze falen in deze opdracht, om zichzelf aan te passen aan een wereld die niet zacht, maar hard is. En dus voelen ze zich falen in de diepste kern van zichzelf. Ze zijn niet goed genoeg. We zijn niet goed genoeg. We mogen er niet zijn. Onze gevoeligheid krijgt hier geen plaats.
Existentiële pijn als medicijn
Het klinkt misschien vreemd, maar het is net die existentiële pijn (die diepe minderwaardigheid, gevoelens van zinloosheid, zelfafwijzing en angsten) die geen dood maar leven kan brengen. Als medicijn voor een wereld in nood. Het is die diepe pijn in elk van ons die niet vraagt om genegeerd of opgelost te worden, maar net gevoeld te mogen worden. Dat iets niet klopt. Dat iets niet juist is. Niet in wie wij in wezen zijn, maar in hoe wij onszelf niet toestaan in wezen te mogen zijn. In hoe wij onszelf, niet liefhebben maar afwijzen in het diepste van ons zijn.
Onze wereld in nood vraagt mensen te spreken, vanuit hun hart en dus in eerste instantie vanuit hun pijn. ‘Ik voel me hier niet goed, ik voel dat ik hier zo niet wil of kan zijn.’ Durven we deze boodschap aanhoren? Niet enkel met onze hoofden, maar met ons hart? Durven we écht luisteren? En durven we zelf voelen, in hoeverre ook wij onszelf vaak onvoldoende graag zien en onszelf afwijzen of aanpassen? Durven we eerlijk zijn, met onszelf en met elkaar.
Verandering komt
Dit is geen boodschap vanuit wanhoop, maar net vanuit hoop. Want wanneer wij ons lijden in de ogen durven kijken, kan iets veranderen. Wanneer we ons uniek-zijn omarmen, kan iets veranderen. Wanneer we onze pijn delen, kan iets veranderen. Wanneer we onszelf steeds liever leren zien, kan iets veranderen.
Verandering komt, wanneer we ophouden onszelf en elkaar maar steeds te willen veranderen…